Czytelnia / Technologie tłumaczeniowe

Tłumaczenie maszynowe i tłumaczenie wspomagane maszynowo: nowy sposób tłumaczenia?

 
Olivia Craciunescu (olivia_craciunescu@yahoo.com)
Constanza Gerding-Salas (cgerding@udec.cl)
Susan Stringer-O'Keeffe (sstringer@udec.cl)

 

tłumaczenie: Alicja Łuszpak


Popyt na technologię tłumaczeniową

Aby rozwinąć automatyzację tłumaczeń, osiągnięcia w dziedzinie informatyki połączyły się z nowoczesnymi wymogami komunikacyjnymi. Historia powiązań technologii z tłumaczeniem rozpoczęła się na początku Zimnej Wojny, gdy w latach 1950-tych rywalizacja pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim była na każdym szczeblu tak ostra, że tysiące dokumentów było tłumaczonych z języka rosyjskiego na angielski i odwrotnie. Tak duży popyt pokazał jednak niewydolność procesu tłumaczeniowego, zwłaszcza w obszarze wiedzy specjalistycznej, co zwiększyło zainteresowanie pomysłem stworzenia maszyny tłumaczącej. Chociaż Zimna Wojna już się skończyła i pomimo wielkiego znaczenia globalizacji, która przełamuje bariery kulturowe, ekonomiczne i językowe, tłumaczenia nie odesłano do lamusa. Powodem jest pragnienie narodów, aby utrzymać swoją suwerenność i tożsamość kulturową, zwłaszcza wyrażoną w swoim własnym języku. To zjawisko jest widoczne zwłaszcza w Unii Europejskiej, gdzie tłumaczenie pozostaje ważnym zajęciem. Internet, który zapewnia powszechny dostęp do informacji i błyskawicznej komunikacji pomiędzy użytkownikami, zapewnił tłumaczom fizyczną i geograficzną swobodę, w przeszłości będącą nie do pomyślenia. Informatyka stworzyła kulturę ekranową, która wypiera kulturę druku. Drukowane dokumenty są zastępowane, a informacja jest uzyskiwana i przekazywana bezpośrednio przez komputery (poczta elektroniczna, bazy danych oraz inne zapisane informacje). Dokumenty komputerowe są dostępne natychmiast i można je otwierać i przetwarzać o wiele elastyczniej niż dokumenty drukowane, tak że sam stan informacji zmienia się na stałe lub tymczasowo, stosownie do potrzeb. W ciągu ostatnich dwóch dziesięcioleci obserwowaliśmy olbrzymi postęp informatyki z towarzyszącym mu wzrostem prędkości, wizualnego wpływu, łatwości użycia, wygody oraz efektywności kosztów. Odbywało się to również wraz z największym rozwojem rynku światowego, przemysłu i funkcji komercyjnej na skalę międzynarodową, z rosnącą swobodą i elastycznością pod względem wymiany produktów i usług. Natura tłumaczenia i jego funkcja zwykle podlegają wpływom tych zmian. Kraje potrzebują współpracy w wielu sferach takich jak: ekologiczne (Greenpeace), ekonomiczne (stowarzyszenia wolnego handlu) humanitarne (Lekarze bez Granic) oraz edukacyjne (programy wymian), itd. Pomimo popularyzacji języka angielskiego, istnieje ogólne przekonanie, że ludzie mają prawo używać własnego języka ale różnorodność języków nie powinna być jednocześnie przeszkodą dla wzajemnego zrozumienia. Aby pozwolić informacji swobodnie krążyć, i aby ułatwić dwu- i wielojęzyczne relacje, należy znaleźć rozwiązania problemów językowych. Różne aspekty współczesnej rzeczywistości wymogły więc zapotrzebowanie na skuteczniejsze metody tłumaczenia. Obecnie popyt na tłumaczenia nie jest zaspokajany z powodu braku wystarczającej ilości tłumaczy. Inną przyczyną jest to, że jednostki i organizacje nie uważają tłumaczenia za działalność złożoną, wymagającą wysokich umiejętności, i dlatego nie są gotowe zapłacić za nie tyle, ile są warte. Inaczej mówiąc, czasem unika się tłumaczenia, gdyż jest ono uważane za zbyt kosztowne. Po części, tłumaczenie wykonane przez człowieka jest drogie, ponieważ wydajność człowieka jest w gruncie rzeczy ograniczona. Statystyczne dane się różnią ale generalnie, aby wykonać dobre tłumaczenie trudnego tekstu, tłumacz nie może przetworzyć więcej niż 4-6 stron czy 2000 wyrazów dziennie. Ekonomiczna konieczność znalezienia tańszego rozwiązania międzynarodowej wymiany zaowocowała kontynuacją postępu technologicznego pod względem narzędzi tłumaczeniowych wychodzących naprzeciw potrzebom tłumacza - natychmiastowo dostępnej informacji i niesekwencyjnego dostępu do obszernych baz danych. Praca ta ma na celu ocenić nowe technologie (tłumaczenie maszynowe, słowniki elektroniczne, terminologiczne bazy danych, dwujęzyczne teksty, zgodności gramatyczne oraz pamięci tłumaczeń translation memories), aby określić czy zmieniają one relację pomiędzy tłumaczem a tekstem, a jeśli tak, to w jaki sposób. Spróbujemy odpowiedzieć na następujące pytania:

  • Które narzędzia tłumaczeniowe są naprawdę użyteczne dla tłumaczy?
  • Czy nowe technologie pozbawią tłumaczy środków do życia?
  • Czy automatyzacja oznacza zanik tłumaczenia w dotychczasowym stylu?