Czytelnia / Technologie tłumaczeniowe

[Fragment książki Concise history of the language science: from the Sumerians to the cognitivists. Pod redakcją: E.F.K.Koerner i R.E. Asher. Oxford: Pergamon Press, 1995. Strony 431-445; Źródło: http://ourworld.compuserve.com/homepages/WJHutchins]


TŁUMACZENIE MASZYNOWE: KRÓTKA HISTORIA

W. John Hutchins
tłumaczenie: Anna Sosnowska


Tłumaczenie języków naturalnych przez maszyny, które było marzeniem już w siedemnastym wieku, stało się rzeczywistością pod koniec dwudziestego stulecia. Programy komputerowe dokonują tłumaczeń - niedoskonałych tłumaczeń, gdyż do ideału aspirują ludzie; podobnie jest z tłumaczeniami tekstów literackich, subtelnością i niuansami poezji, które wykraczają poza możliwości analizy komputerowej; przeciwnie zaś z tłumaczeniami podręczników technicznych, dokumentów naukowych, prospektów handlowych, not administracyjnych i raportów medycznych. Tłumaczenie maszynowe nie jest obszarem abstrakcyjnego intelektualnego poznania, lecz zastosowaniem komputera i nauk językowych w celu stworzenia systemu, który wychodzi naprzeciw praktycznym potrzebom.

Po omówieniu podstawowych cech, chciałbym przedstawić historię tłumaczenia maszynowego począwszy od jego twórców i pierwszych systemów z lat 50-tych i 60-tych, wpływu Raportu Komitetu Automatycznego Przetwarzania Języka (ang. Automatic Language Processing Advisory Committee, ALPAC) z połowy lat 80-tych, poprzez badania z lat 80-tych i nowe osiągnięcia badawcze z lat 90-tych, aż do wzrastającego zastosowania systemów w ostatniej dekadzie. Niniejsza zwięzła historia umożliwia przedstawienie jedynie głównych i najważniejszych systemów i projektów, a w celu zdobycia szczegółowych informacji, czytelnik powinien zapoznać się z niżej wymienionymi publikacjami.

1. Podstawowe cechy i terminologia

Termin „tłumaczenie maszynowe” (ang. machine translation, MT) odnosi się do skomputeryzowanych systemów odpowiedzialnych za wytwarzanie tłumaczeń z pomocą lub bez pomocy człowieka. Wyklucza on komputerowe narzędzia do tłumaczeń, które wspomagają tłumaczy zapewniając im dostęp do słowników on-line, zdalne terminologiczne banki danych, przekaz i odbiór tekstów, itd. Granica pomiędzy tłumaczeniem wspomaganym maszynowo (ang. machine-aided human translation, MAHT) a tłumaczeniem maszynowym wspomaganym przez człowieka (ang. human-aided machine translation, HAMT) jest często niejasno określona, a termin komputerowo wspomagane tłumaczenie (ang. computer-aided translation, CAT) może obejmować oba terminy ale to automatyzacja całego procesu tłumaczenia stanowi istotę tłumaczeń maszynowych (MT).

Pomimo że ostatecznym celem systemów tłumaczeń maszynowych byłoby wytwarzanie tłumaczenia wysokiej jakości, w praktyce ich produkt wyjściowy podlega powtórnej redakcji. Należy podkreślić, że pod tym względem tłumaczenie maszynowe nie różni się od końcowego wyniku tłumaczeń wykonywanych przez człowieka, które zazwyczaj podlegają korekcie drugiego tłumacza zanim zostaną rozpowszechnione. Jednakże rodzaje błędów wynikające z użycia systemów MT różnią się od tych popełnianych przez tłumaczy-ludzi (błędne użycie przyimków, przedimków, zaimków, czasów gramatycznych, itd.). Korekta jest normą ale w pewnych okolicznościach wynik końcowy tłumaczenia maszynowego może nie podlegać edycji i być jedynie nieznacznie poprawiony, np. jeśli tekst jest przeznaczony dla specjalistów zaznajomionych z tematem tekstu. Wynik końcowy może również służyć za szkic dla tłumacza-człowieka, tj. jako „tłumaczenie wstępne”.