Czytelnia / Technologie tłumaczeniowe

2.2 Strategie tłumaczenia aluzji

Nazwy własne, określane przez Richardsa (1985: 68) jako „nazwy poszczególnej osoby, miejsca lub rzeczy” i pisane wielką literą, odgrywają ważną rolę w pracy literackiej. Weźmy np. nazwy własne osób. Mogą się one odnosić do miejsca, rangi społecznej lub narodowości postaci i wymagają szczególnej uwagi przy ich tłumaczeniu na język obcy.

Jest kilka sposobów tłumaczenia nazw własnych. Jeden z nich, zaproponowany przez Herveya i Higginsa (1986) mówi o dwóch metodach: „nazwę można przenieść na język docelowy w niezmienionej formie lub dopasować do fonicznych/graficznych konwencji języka docelowego” (str.29)

Hervey i Higgins (1986) odnoszą się do pierwszego sposobu, jak do egzotycznej metody która „jest równoznaczna z tłumaczeniem dosłownym i nie zawiera kulturowego przeniesienia”, natomiast do drugiego jak do transliteracji. Jednak proponują inną technikę/ alternatywę, jak to ujmują, przeszczep kulturowy. W tej sytuacji „nazwy z języka źródłowego są zastępowane lokalnymi nazwami z języka docelowego, które nie są dosłownymi ekwiwalentami, ale mają te same kulturowe skojarzenia” (Hervey & Higgins, 1986:29).

Mówiąc o tego typu tłumaczeniach, Newmark (1988a:214) utrzymuje, że „zazwyczaj imię i nazwisko zostają przeniesione, i tak zachowując narodowość, i przy założeniu, że nie mają związku z tekstem.”

Technika przeniesienia nie może być uważana za skuteczną, jeśli konotacje i ukryte znaczenia są ważne. Jednak, w pracy perskiego poety Sa’di’sa Gulestan, znajduje się kilka nazw, które niosą za sobą konotacje i wymagają szczególnych strategii tłumaczeniowych. Newmark (1988a: 215) proponuje następujące rozwiązanie takiego problemu: „najpierw przetłumaczyć nazwę z języka źródłowego, a potem przyswoić ją z powrotem jako nową nazwę w języku źródłowym.” Istnieją jednak wady tej strategii. Okazuje się bowiem, że jest ona odpowiednia tylko przy tłumaczeniu nazw własnych, a Newmark (1988a: 215) ignoruje w ten sposób prawo niewykształconych czytelników do cieszenia się przetłumaczonym tekstem.

Leppihalme (1997: 79) przedstawia kilka innych strategii tłumaczeniowych dla nazw własnych:

I. Zachowanie nazwy:

a. użycie nazwy, bez żadnych zmian

b. użycie nazwy, dodając pewne wskazówki

c. użycie nazwy, dodając szczegółowe wyjaśnienia, np. przypis

II. Zamiana nazwy na inną:

a. zamiana nazwy inną nazwą w języku źródłowym.

b. zamiana nazwy inną nazwą w języku docelowym

III. Pominięcie nazwy:

a. pominięcie nazwy, lecz przekazanie sensu innymi sposobami, np. przy pomocy rzeczownika pospolitego

b. ominięcie zarówno nazwy, jak i aluzji