Czytelnia / Technologie tłumaczeniowe

Petr Petrovich Troyanskii (1894–1950).
Zapomniany pionier tłumaczenia maszynowego

John Hutchins
89 Christchurch Road, Norwich NR2 3NG, England
wjhutchins@compuserve.com

Evgenii Lovtskii
ul.Aviakonstruktura Milya 16-24, Moscow 109153, Russia
lov@online.ru
 
tłumaczenie: Agata Gniecka 


Streszczenie: Poniższy artykuł przedstawia tłumaczenia prac Troyanskiiego z roku 1933 opisujące projekty urządzenia do tłumaczenia mechanicznego, kilka późniejszych, szczegółowych opracowań dotyczących aspektów lingwistycznych i technicznych a także przetłumaczone fragmenty komentarzy poczynionych w roku 1959 przez rosyjskich wydawców jego publikacji.Artykuł zawiera wielostronne oceny projektów Troyanskiiego oraz sytuuuje jego pracę w kontekście współczesnej mu epoki oraz w świetle późniejszych badań w zakresie tłumaczenia maszynowego.

Słowa kluczowe: tłumaczenie maszynowe, historia, interlingua, słownik, Troyanskii

1. WPROWADZENIE

Początki badań nad zastosowaniem elektronicznych urządzeń w tłumaczeniu języków naturalnych mogą być datowane zgodnie z pierwszymi sugestiami Warrena Weavera na rok 1947 i 1949 (Hutchins, 1997). W pierwszej dekadzie kolejnych badań w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii pionierskie próby rosyjskiego wynalazcy Petra Petrovicha Troyanskiiego w latach 30. i 40. XX wieku w zakresie mechanizacji tłumaczenia były nieznane.

Zainteresowanie możliwością zastosowania nowo wynalezionych, elektronicznych urządzeń w tłumaczeniu języków naturalnych w Związku Radzieckim zainicjowały sprawozdania pokazu pilotaźowego systemu opracowanego przez IBM oraz Uniwersytet Georgetown, który miał miejsce w styczniu 1954 roku (Hutchins, 1997). Na początku 1955 roku Akademia Nauk ZSRR powołała dwie grupy badawcze: przy Instytucie Mechaniki Precyzyjnej i Technologii Informatycznych (Институт точной механики и вычислительной техники AН СССР), pod przewodnictwem Dmitriego Yur’evicha Panova, oraz przy Instytucie Matematyki im. Steklova (Математический Институт имени В. А. Стеклова АН СССР), pod przewodnictwem Alexiego A. Lyapunova. Pierwsze publikacje członków powyższych grup dotyczyły eksperymentu prowadzonego przez IBM-Georgetown (Berkov Ershov, 1955; Lyapunov Kulagina, 1955) [1].

Owoce radzieckich badań w zakresie tłumaczenia maszynowego (ang. machine translation, MT) zostały przedstawione w książce autorstwa Panova, która ukazała się na początku 1956 roku i opisywała pierwsze eksperymenty prowadzone przy jego instytucie na komputerze BESM pod koniec 1955 roku (Panov, 1956). Podczas spotkania w Akademii Nauk ZSRR 28 lutego 1956 roku, Olga Kulagina oraz Igor Mel’chuk wygłosili referat na temat kilku wcześniejszych badań w zakresie tłumaczenia maszynowego przeprowadzonych dla Instytutu Matematyki im. Steklova, a mianowicie o problemach lingwistycznych w tłumaczeniu z języka francuskiego na język rosyjski. Referat został opublikowany we wrześniowo październikowym wydaniu czasopisma Вопросы Языкознания (Kulagina i Mel’chuk, 1956). Ponieważ system MT mógłby okazać się niezrozumiały dla czytelników, czasopismo poprzedziło referat artykułem wprowadzającym na temat problemów komputerowych i językoznawczych autorstwa Kuznetsova et al. (1956) oraz uzupełniającym artykułem Zhirkova (1956), który umieścił badanie w kontekście historycznym.