Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Pojęcie 7: Zawsze pamiętaj o celu tekstu do tłumaczenia i przekładu.

Pomimo to, że zgadzam się w zupełności z Hu (1999), iż przekład tekstu zależy od tego, co tłumacz wnosi do interpretacji oryginału, oraz, że poszczególne wersje przekładu uwarunkowane są przez wiele czynników (pochodzenie kulturowe, znajomość danej tematyki), istnieje wiele aspektów tekstu, które stanowią jego nieodłączny element, a tłumacz musi pogodzić się z faktem, że jego/jej własne poznanie i intuicja w odczytywaniu poprawnego znaczenia pojawi się dopiero po bliższym zbadaniu tekstu. Studenci często nie stawiają podstawowych pytań, które każdy tłumacz powinien postawić przed rozpoczęciem tłumaczenia, w tym pytania o początkowy cel oraz przeznaczenie dla odbiorców.

Wielu autorów po Hu (np. Cordero, 1984; Ishikawa, 1995; Massoud, 1988) podało listę pytań, jakie tłumacz stawia przed sobą (oraz przed tekstem). Wiele z tych pytań pokrywa się. Ogólnie rzecz biorąc, przed rozpoczęciem jakiegokolwiek zadania, tłumacz pisemny i ustny powinien uwzględnić przynajmniej poniższe pytania jako pierwszy krok do stworzenia możliwie jak najlepszego tłumaczenia:

1. Kto jest autorem tekstu?
2. Dla kogo przeznaczony jest tekst oryginalny?
3. Dla kogo skierowane jest tłumaczenie?
4. Czy istnieje możliwość zachowania wierności i celu oryginału, a zarazem naturalnego stylu tłumaczenia?

Postawienie powyższych pytań jest niezbędne przy przeprowadzaniu tłumaczenia i przekładu, a szkolenie, które odbywają studenci podczas zapisu na kursy tłumaczenia i przekładu, w tym ćwiczenia praktyczne z wymowy, pisania, słowotwórstwa, oraz lepszego zrozumienia strategii translacji, może nieumyślnie przekazać im złą informację. Takie zajęcia mają pomóc studentom w wyraźnym i skutecznym przekazywaniu założenia tekstu tłumaczonego lub przekładanych informacji. W tym celu ważne jest zrozumienie autora, odbiorców tekstu itd.

Niestety, studenci często nie zauważają większego kontekstu. Dla nich ćwiczenia z wymowy mają poprawić wymowę języka, ćwiczenia z pisania mają poprawić umiejętność pisemnego wypowiadania się itd. Nawet jeśli zostanie im dobitnie przekazana informacja o skuteczności tego typu ćwiczeń, studenci rzadko kiedy przykładają do nich wagę, nie dostrzegając tych ważnych narzędzi w tłumaczeniu większych łamigłówek, jakimi niewątpliwie jest przekład i tłumaczenie pisemne.

Zawsze mówię studentom, że najważniejsze jest zrozumienie intencji autora w danym kontekście. Dużo czasu poświęciłem na zajęciach, tłumacząc ze studentami książkę „Mały Książę” Antonie de Saint-Exupéry. Najwięcej kłopotów sprawiło im zrozumienie, że jest to książka dla dzieci pisana z perspektywy dorosłego.
Tłumaczenie nabiera sensu dopiero wtedy, gdy zostanie przełożone z języka źródłowego na docelowy. Niemniej jednak, nawet gdy teoretycznie istotą tłumaczenia jest równoznaczność, lub stworzenie jak najlepszej wersji tekstu odpowiadającej oryginałowi (Stansfield, Scott, & Kenyon, 1992), tekst końcowy powinien być w pewnym stopniu naturalny. Wreszcie, studenci powinni szanować autora, tekst oraz swoją rolę jako tłumacza. Należy im przypominać (stale, jeśli istnieje taka potrzeba), żeby starali się poznać autora, odbiorców tekstu oraz mieć ich zawsze na względzie przy tworzeniu tłumaczenia.

Pojęcie 8: Umiejętność tłumaczenia pisemnego i przekładu wykracza poza rozumienie jedynie znaczenia wyrazów.

Kontynuując treści zawarte w punkcie 7, studenci muszą być przygotowani na konieczność wykraczania poza ramy słownictwa. Ograniczenia wyrazowe można uprościć i rozłożyć na dwie kategorie: znaczenia wyrazu w perspektywie językowej oraz znaczenia wyrazu w perspektywie kulturowej.

Odnośnie pierwszej kategorii, wyobraźcie sobie, że student widzi słowo „minute”. Po chwili zastanowienia wydaje mu się, że wyraz ten określa „jednostkę czasu trwającą sześćdziesiąt sekund”. Jednak, co oznacza w zdaniu: „The minute amount of work presented the girl little problem” („Nieznaczna ilość pracy nie sprawiła dziewczynce wiele kłopotu”). Znaczenie i wymowa wyrazu „minute” okazuje się zupełnie inna od pierwszych (niepoprawnych) skojarzeń studentów. Jeśli studenci nie spróbują odczytać zamierzenia autora ukrytego w zdaniu (oraz w zdaniach pobocznych), nie będą w stanie określić prawdziwego znaczenia owego zdania, a co gorsze, nie przetłumaczą go poprawnie.