Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Niektóre sposoby tłumaczenia angielskich czasowników frazowych na język rosyjski
 
Igor Yatskovich
 
tłum. Joanna Kondrak
 
 
 
 
Nie twierdzę, że ten artykuł wyczerpująco omówi niektóre semantyczne korespondencje między językiem angielskim i rosyjskim, ale mam nadzieję, że będzie pomocny w zrozumieniu sedna tego tematu. Jest rzeczą oczywistą, że aby stworzyć właściwy przekład, tłumacz musi wyczuwać semantyczne niuanse zarówno języka docelowego, jak i źródłowego. Angielskie czasowniki złożone (np.: give up – poddać się; break in ¬– włamać się, tresować, wtrącać się; fall out - wypadać; rozchodzić się, odetkać się) są pod tym względem szczególnie dla mnie interesujące, ponieważ mają wiele nietypowych semantycznych, gramatycznych i stylistycznych cech, które czasem utrudniają ich tłumaczenie na język rosyjski. Tłumacząc takie jednostki leksykalne na swój język macierzysty, tłumacz może oczywiście skorzystać z odpowiedniego słownika dwujęzycznego, ale pozostaje wtedy kwestia zrozumienia, dlaczego dany czasownik złożony został przetłumaczony w ten właśnie sposób.

Oprócz tego, że ich funkcja jest analogiczna do tej, którą spełniają przedrostki angielskie, rosyjskie przedrostki czasownikowe przypominają angielskie partykuły przysłówkowe w ich funkcjach semantycznych.

Żeby dobrze zrozumieć niuanse semantyczne angielskich czasowników frazowych, spójrzmy najpierw na ich cechy konceptualne. Teoretycznie, czasowniki te są idiomatycznym połączeniem czasownika i partykuły przysłówkowej. Dokładny status tego drugiego składnika wciąż nie jest określony, ponieważ według badaczy może on należeć do takiej kategorii, jak: przysłówek, przysłówek przyimkowy, przedrostek stojący po wyrazie, specjalna część mowy itp.

Ogólnie mówiąc, główną funkcją czasowników frazowych jest konceptualna kategoryzacja rzeczywistości w umyśle osoby mówiącej. Oznaczają one nie tylko czynność lub stan, tak jak to ma miejsce w przypadku zwykłych czasowników, ale również konkretyzują ich przestrzenny, czasowy lub inny charakter. Ta umiejętność konkretniejszego, żywszego i bardziej emocjonalnego opisywania czynności lub stanów zależy właśnie od tego przysłówkowego składnika czasownika frazowego. Łącząc się z nim, czasowniki o szerszym znaczeniu zostają poddane regularnemu i systematycznemu podziałowi ich funkcji semantycznych. Podczas gdy czasownik w języku angielskim nie ma jednego, konkretnego aspektu, przysłówkowa partykuła może nadać podstawowemu czasownikowi cechy zmieniające jego aspekt (np. czasownik niedokonany sit – siedzieć łączy się z partykułą down – dół, na dole tworząc dokonany czasownik frazowy sit down – usiąść) lub też wprowadzić modyfikacje leksykalne do jego podstawowego znaczenia. W większości przypadków partykuły przysłówkowe wskazują ogólne ukierunkowanie przestrzenne czynności albo wyrażają jej jakościowy lub ilościowy charakter, jak na przykład: początek (set out – wyruszyć), trwanie (bum along – obijać się), dokonanie (think out – wykombinować), intensywność (hurry up – śpieszyć się) itd.
Oczywiście takie nietypowe semantyczne cechy angielskich czasowników frazeologicznych muszą wpływać na proces ich tłumaczenia na język rosyjski, który charakteryzuje się wysoko rozwiniętym systemem przedrostków czasownikowych. Oprócz tego, że ich funkcja jest analogiczna do tej, którą spełniają przedrostki angielskie, rosyjskie przedrostki czasownikowe przypominają angielskie partykuły przysłówkowe w ich funkcjach semantycznych, również precyzując charakter czynności lub stanów. Tak jak partykuły przysłówkowe w języku angielskim, przedrostki rosyjskie są leksykalnie silne. Na przykład, rosyjski przedrostek „раз-” określa 1) podział na części (раскрошить), 2) dystrybucję, skierowanie czynności w różne strony (разъехаться), 3) cofanie się czynności (разминировать) 4) zakończenie czynności lub stanu (разлюбить), 5) intensyfikację akcji (расплясаться) [The Oxford Russian Dictionary]. Podczas tłumaczenia z angielskiego na rosyjski, znaczenie angielskiego składnika przysłówkowego czasownika frazowego jest przekazywane za pomocą rosyjskiego przedrostka, który najdokładniej odzwierciedla charakter opisywanej czynności lub stanu. W znacznym stopniu odnosi się to raczej do niuansów semantycznych niż gramatycznych.