Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Tłumacząc angielskie czasowniki frazowe lub wstępnie analizując znaczenie ich części przysłówkowej, trzeba zawsze pamiętać o ich imponującej polisemii, która czasem graniczy z homonimią. Porównajmy te dwa: take in, znaczenie czwarte: gościć kogoś w swoim domu i take in, znaczenie dwunaste: zwodzić, oszukiwać kogoś (Longman Dictionary of Phrasal Verbs). Tak samo dzieje się w języku rosyjskim, te same czasowniki dające inne znaczenia w innym użyciu (patrz przykłady powyżej). Z tego właśnie powodu wydaje się, że stworzenie konsekwentnego, sztywnego systemu odpowiedników leksykalnych między partykułą przysłówkową w języku angielskim a przedrostkami w języku rosyjskim, nie napotykając przy tym licznych, dyskusyjnych problemów, nie jest możliwe.

Właściwe tłumaczenie angielskich czasowników frazowych w dużym stopniu zależy od kontekstu, co sugeruje odpowiednią interpretację opisywanej czynności. Określiwszy konkretny charakter czynności opisywanej przez dany czasownik frazowy, można zacząć szukać odpowiadającego mu rosyjskiego przedrostka, który najwierniej odda dane znaczenie i sprosta leksykalnym i gramatycznym wymogom tłumaczenia na język docelowy.

Na przykład zdanie: "The attack had gone across the field, been held up by machine-gun fire from sunken road, encountered no resistance in the town, and reached the bank of the river" [E. Hemingway, A Way You'll Never Be] („Atak przeszedł przez pola, został wstrzymany przez serię z karabinu maszynowego stojącego na zapadłej drodze, nie spotkał się z żadnym oporem w mieście i sięgnął brzegu rzeki.”) powinno zostać przetłumaczone na język rosyjski w następujący sposób: «Атака развертывалась на лугу и была приостановлена пулеметным огнем с дорожной выемки, не встретила отпора в городе и закончилась на берегу реки». Według słownika Longman Dictionary of Phrasal Verbs, w powyższym kontekście, czasownik hold up ma następujące znaczenie: wstrzymywać, opóźniać (kogoś lub coś). Rosyjski przedrostek „при-” odpowiednio oddaje znaczenie opóźnienie ataku o zaledwie chwilę.

Zdania "There was a little fire there. Nancy built it up, when it was already hot inside" [W. Faulkner, That Evening Sun] (“Nie było tam dużo ognia. Nancy podsyciła go, kiedy w środku było już gorąco.”) mają następujące tłumaczenie: “В очаге еще были горячие угли, она их раздула, и пламя вспыхнуло”. Partykuła przysłówkowa up w czasowniku frazowym build up nadaje znaczenie powiększania się rozmiaru tego ognia i pokazuje intensyfikację tej czynności. Według słownika Oxford Russian Dictionary, najbardziej odpowiednim przedrostkiem w języku rosyjskim byłby przedrostek „раз-” , który wskazuje intensyfikację czynności.
Najlepszym tłumaczeniem zdania: "Three or four times while I was going through their envelopes, I was tempted to get up and make a formal protest to M.Yoshoto" [J. D. Salinger, De Daumier-Smith's Blue Period] („Trzy czy cztery razy, kiedy przeglądałem ich koperty, kusiło mnie, żeby wstać i złożyć formalny protest to pana Yoshoto.”) byłoby: "И когда я просматривал их работы, меня не раз так и подмывало вскочить и обратиться с официальным протестом к мосье Йошото",ponieważ istnieje odpowiednia semantyczna zależność między przysłówkową cząstką through czasownika going through a rosyjskim przedrostkiem „про-” czasownika просматривал, jako że oba oznaczają szczegółowo wykonaną czynność.

Angielskie czasowniki frazowe mogą być bardzo idiomatyczne, ponieważ ich znaczenia nie da się odczytać z sumy elementów, na którą się składają (np.: take in (zwodzić, oszukiwać), lay down (wybudować), let on (powiedzieć sekret). W takich przypadkach, kiedy kontekst lub doświadczenie nie pozwalają na odkrycie znaczenia danego czasownika, z pomocą tłumaczowi może przyjść dobry, zawierający definicje lub dwujęzyczny słownik. Na przykład, w zdaniu „He liked to break in his assistants slowly”, dla osoby nie będącej rodowitym użytkownikiem języka angielskiego, ani kontekst, ani część przysłówkowa czasownika frazowego nie podpowiedzą prawdziwego znaczenia kombinacji break in. Według słownika Longman Dictionary of Phrasal Verbs, czasownik break in ma następujące, „nieoczekiwane” znaczenie: pomóc (komuś) przyzwyczaić, oswoić się (z pracą itp.). Wydanie rosyjskie tego słownika: (Английские фразовые глаголы. Англо-русский словарь, Russkiy Yazyk Publishers, Moscow, 1997) podaje takie samo znaczenie: вводить (кого-л.) в курс (новой работы и т.п.).

Myślę, że szczegółowe przyjrzenie się i następnie zrozumienie semantycznych zależności między angielskim i rosyjskim systemem werbalnym może być całkiem mocnym narzędziem w całym arsenale tłumacza.