Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Jak wyrazić zaimek you w języku portugalskim?

Danilo Nogueira

tłum. Sylwia Korfanty

Źródło: www.accurapid.com

Ten krótki artykuł poświęcony jest tymwszystkim, którzy przez dłuższy okresuczyli się języka hiszpańskiego iteraz chcieliby urozmaicić swoją wiedzę,poszerzając jąo elementy pokrewnegomu języka portugalskiego, mniej więcej w podobny sposób,jak niemiecka orkiestra symfonicznazagrałabywalca Straussana koniec wieczoru muzyki Brucknera,zabarwiając ją nutą egzotyki.

 

Kilka lat temu przyleciałem do Porto Alegre. W biurze obsługi klienta, po przedstawieniu się, młody mężczyzna zadał mi następujące pytanie: Você já conhecia Porto Alegre? (pol. Czy był Pan wcześniej w Porto Alegre?). Zwrócił się do mnie, używając słowa você, którego w Portugalii używa się w stosunku do osób o równej lub niższej pozycji niż my. Odpowiedziałem, że przez jakiś czas tu mieszkałem i w kilku zdaniach opisałem, jak bardzo mi się tu podobało. Od tego momentu mężczyzna zwracał się do mnie, używając zaimka tu, który w Rio Grande do Sul jest stosowany w odniesieniu do rodziny i przyjaciół. Był to więc znak, że zostałem zaakceptowany.

W innych regionach Brazylii zaimek tu wychodzi z użycia. Zwracając się do innych, stosujemy tam albo você, albo o senhor.

Do sędziów, do których powinno zwracać się Vossa Excelência, świadkowie (ale nie prawnicy) zwracają się za pomocą zwykłego o senhor. Podczas konferencji prasowych, dziennikarze odnoszą się do prezydenta o senhor, a nie Vossa Excelência. Dopapieża nadal zwracamy się His Holiness, natomiast poprzez o senhor odnosimy się zazwyczaj do arcybiskupa i głównego rabina. Nie ma czasu na formalności – mamy pod opieką zbyt duże państwo.

W tych rzadkich sytuacjach, kiedy tu jest używane poza Rio Grande do Sul, łączy się zazwyczaj z czasownikiem w trzeciej osobie: tu gosta? zamiast tu gostas?, i zawsze sugeruje bliskie wzajemne relacje rozmówców. Zwracając się do nieznajomych w Brazylii,można stosować você, lecz w żadnym wypadku nie używa się tu.

Você to bardzo interesujący zwrot do adresata, który zawsze łączy się z czasownikiem w trzeciej osobie: você gosta?, i który nie jest klasyfikowany przez językoznawców do grupy zaimków. Ich zdaniem, você / vocês są formami grzecznościowymi (ang. forms of treatment), natomiast zaimkiem w drugiej osobie jest tu / vós. Z historycznego punktu widzenia, mają oni rację: você jest skróconą formą vossa mercê (pol. wasza litościwość) i dlatego też łączy się z czasownikiem w trzeciej osobie. Ponadto, wg gramatyków, jeżeli mówię você, zwracam się do waszej litościwości, a nie do ciebie. Powinienem więc adresować moje słowa do niej (ponieważ w języku portugalskim słowo litość jest rodzaju żeńskiego) i używać czasownika w trzeciej osobie.

Taka sama sytuacja ma miejsce w języku angielskim. You know (pol. wiesz) ale Your Excellency knows (pol. Jego Ekscelencja wie). Wydaje się, żenawyk zwracania się do ludzi przez użycie bezpośrednio ich zaszczytnych tytułów narodził się jeszcze w języku łacińskim, i „przywędrował” później do kilku innych języków.

Jak już wspomniałem, analizując fakty językowe, você może być formą grzecznościową, ale obecnie funkcjonuje jak każdy inny zaimek.