Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Hiszpańskie interludium

Bardzo proszę o zapamiętanie faktu, iż hiszpańskie usted, analogicznie do você, ma charakter formalny a nie poufały, w przeciwieństwie do tu, które jest powszechnie używane w Hiszpanii. Nie należy więc zwracać się do osoby mówiącej po hiszpańsku za pomocą usted tylko dlatego, że w Brazylii należałoby ją nazwać você. Z drugiej jednak strony byłoby to dopuszczalne, ponieważ osoby hiszpańskojęzyczne są znacznie bardziej formalne niż my i często używają usted, podczas gdy my stosowalibyśmy po prostu você. Ale to już inna historia.

O języku portugalskim w Portugalii

Você jest powszechniej używane w Brazylii niż w Portugalii. Jeszcze kilka lat temu, Portugalczyk lekceważąco używał você, zwracając się do osób o niższej pozycji niż on, a nigdy do osób równej mu rangi. Wciąż pamiętam portugalskiego kupca określającego swych podwładnych vocês, zachowując o senhor dla klientów, a tu dla swojego partnera. Forma tu jest także bardzo popularna w Portugalii.

Brazylijskie opery mydlane oraz muzyka są ostatnim krzykiem mody w Portugalii, a nasze drogi wciąż się przecinają. Istnieje więc teraz duża szansa usłyszenia formy você w Lizbonie, chociaż Brazylijczycy nie wydają się z tego powodu zadowoleni.

Ponadto Portugalczycy używają zaimków znacznie rzadziej niż Brazylijczycy, a kierowane do mnie pytania typu: Może jeszcze herbaty? były często wyrażane jako o Danilo quer mais vinho? (pol. Czy Danilo ma ochotę na jeszcze trochę herbaty?),jak gdybym był inną osobą. Takie sposoby wypowiedzi są stosowane w Brazylii, ale bardzo rzadko i mają prawdopodobnie charakter humorystyczny, sarkastyczny lub są używane w stosunku do dzieci.

W lizbońskiej restauracji zwrócono się do mojej koleżanki a doutora gostaria de... (pol. Czy pani doktor ma ochotę…), znów jakby była jakąś inną osobą.

W Portugalii, podobnie jak w Rio Grande do Sul, zaimek tu jest używany w stosunku do rodziny i przyjaciół.

Wiele lat temu niektórzy z moich krewnych przeprowadzili się z Portugalii do Brazylii. Byłem zaskoczony, słysząc, jak od tamtej pory zwracają się do mnie, używając vossemecê, co stanowi formę pośrednią pomiędzy Vossa Mercê i você , używaną wówczas w stosunku do małych dzieci. Nie jestem pewien, czy takie użycie tego słowa jest jeszcze aktualne. Być może tak, ale na obszarach wiejskich. Nie spotkałem się z nim podczas ostatniej wizyty w Lizbonie, z drugiej strony nie jestem też już dzieckiem.

O formalnym języku portugalskim w Brazylii

Você stanowi najpowszechniejszą formę zwracania się do rozmówcy w Brazylii. Byliśmy od zawsze mniej formalni niż Portugalczycy, ponadto ta tendencja coraz bardziej się pogłębia. O senhor – czyli analogiczny do você zwrot formalny wychodzi już z użycia. Kiedy byłem młody, zwracałem się do wszystkich, którzy byli ode mnie starsi o kilkanaście lat za pomocą o senhor. Teraz tylko niewielu spośród młodych ludzi, których znam, określa mnie w ten sposób.

Wprawdzie małe dzieci stosują czasem tytuł tio (pol. wujek), przy czym przybiera on zazwyczaj formę tio Danilo, você quer... a nie tio Danilo, o senhor quer....

Nawet w stosunku do fachowców stosuje się niekiedy você. Gdybym zwrócił się do mojej dentystki w jakikolwiek inny sposób niż Denise, você... , ona pomyślałaby, że coś jest nie w porządku. Jednak z drugiej strony, jest w takim wieku, że mogłaby być moją córką.

Jeżeli natomiast zwracasz się do kogoś você, a adresat w odpowiedzi używa o senhor, może to być oznaka szacunku rozmówcy wobec ciebie lub też subtelna aluzja, że należy zachować stosowny dystans.

W brazylijskich listach adresowych, gdzie każdy określany jest jako você, nagła wiadomość do senhor X czy zwrot o senhor zapowiada kłopoty. Jednak kiedy tylko troski zostaną rozwiane, ludzie powracają do starych nawyków i dalej mówią sobie você.