Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Co powinien wiedzieć początkujący tłumacz

Antar S.Abdellah

tłum. Katarzyna Dorecka

Źródło:

 

Wprowadzenie

Istota i znaczenie translacji

Translacja to dziedzina ludzkiej aktywności umożliwiająca wymianę poglądów i myśli niezależnie od istniejących barier językowych. Al Wassety (2001) postrzega fenomen translacji jako następstwo samego zjawiska pojawienia się języka. Sądzi on, że w miarę rozprzestrzeniania się rasy ludzkiej na świecie wyodrębniły się poszczególne języki i wówczas okazało się, że potrzebny jest środek, który umożliwiłby efektywne porozumiewanie się ludziom mówiącym odmiennymi językami (dialektami).

Według Enaniego (1997) natomiast, translacja to dość nowa dziedzina na pograniczu filozofii, lingwistyki, psychologii i socjologii. W szczególności dotyczy to przekładu dosłownego, który ponadto nawiązuje do sztuki audiowizualnej i studiów kulturowych.

Z kolei Chabban (1984; s. 5) nazywa translację „żmudną robotą”, bo nikt jeszcze nie zredukował jej do zbioru sztywnych zasad, w związku z czym napotykamy wiele rozbieżności w sposobach tłumaczenia różnych tłumaczy. Przekład to sztuka nadzwyczaj subiektywna, zwłaszcza gdy nie dotyczy nauk ścisłych, w których poszczególne terminy mają już z góry określone ekwiwalenty.

Ostatecznie translację można określić jako naukę, sztukę, ale też i umiejętność. Jest nauką, ponieważ wymaga dogłębnej wiedzy o strukturze obu języków. Będąc równocześnie sztuką, oczekuje od tłumacza pewnego rodzaju artyzmu, który pozwoliłby na takie zrekonstruowanie tekstu wyjściowego, by był on dobry w odbiorze dla czytelnika. Jest także umiejętnością, ponieważ tłumacz musi umieć zarówno pokonywać trudności napotkane w tłumaczeniu, jak i tłumaczyć wyrażenia niemające swoich odpowiedników w języku docelowym.

Zasób słownictwa, znajomość kultury oraz wizja tłumacza znajdują odzwierciedlenie w przekładach. Inny tłumacz również może stworzyć zadowalającą wersję tego samego tekstu, będzie ona jednak nosić ślady jego temperamentu i wrażliwości, może nawet zdradzać odmienne pochodzenie i kulturę. Według Chabbana (1984), wymienione tu różnice nie umniejszają wartości żadnego z tłumaczy. Dzieje się tak po prostu dlatego, iż tłumaczenie jest zdecydowanie trudniejsze niż tworzenie czegoś zupełnie nowego.

Kryteria dobrego tłumaczenia

Dobre tłumaczenie oddaje sens oryginału, zachowując przy tym jego strukturę i nacechowanie kulturowe. Massoud (1988) wyznaczył osiem kryteriów dobrego przekładu:

  1. Jest łatwe w zrozumieniu.
  2. Jest harmonijne i płynne.
  3. Powinno być idiomatyczne.
  4. Oddaje, na ile to możliwe, niuanse językowe oryginału.
  5. Odróżnia znaczenie dosłowne od metaforycznego.
  6. Może odtworzyć kontekst kulturowy/historyczny oryginału.
  7. Ukazuje to, co jest ukryte w postaci skrótów, nawiązań do porzekadeł, piosenek i rymowanek.
  8. Oddaje możliwie jak najwierniej sens oryginału (s. 19-24).