Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Wyszukiwanie informacji

Enani (2002b) zauważa, że: „najczęstszą poradą, jaką tłumacz może usłyszeć jest – jeśli nie znasz znaczenia jakiegoś słowa, to sprawdź je w słowniku”. Co prawda stwierdzenie to wydaje się całkiem oczywiste, jest jednak zdecydowanie zbyt ogólnikowe. Czy doradca podał rodzaj słownika, w którym tłumacz miałby sprawdzić znaczenie szukanego słowa?

Przez wzgląd na takie właśnie nieścisłości, Enani wymienia rodzaje słowników przydatne w pracy tłumacza. Są to: słownik dwujęzyczny, etymologiczny, współczesny słownik języka angielskiego, słownik wyrażeń idiomatycznych, słowniki specjalistyczne (słownik częstych błędów, słownik slangu, słowniki techniczne), encyklopedyczne, słowniki neologizmów i słowniki jednojęzyczne.   

Pomimo, że lista jest dość długa, praktyka pokazuje, iż wykonując przekład tłumacz korzysta zazwyczaj z jednego słownika. Przedtem musi jednak wybrać najlepszy, czyli taki, który odpowiada stylowi prototekstu (tekst źródłowy) i zawiera słownictwo dopasowane do docelowych odbiorców tłumaczenia.

Calderaro (1998) wymienia dwóch głównych odbiorców metatekstu: specjalistę i laika. Ustalenie, kto będzie potencjalnym odbiorcą tłumaczenia jest niezwykle ważne w procesie wyszukiwania informacji. Determinuje ono wiele innych czynności, takich jak dobór słownika czy poziom przedstawionych informacji, ponadto pozwala tłumaczowi „ustalić, w którym momencie powinien zachować w tłumaczeniu równowagę pomiędzy naukową wiedzą autora a przeciętną wiedzą czytelnika na dany temat”.

Studenci i początkujący tłumacze mogą korzystać z podstawowych strategii wyszukiwania informacji: 

  • Używanie słowników dwujęzycznych w celu sprawdzenia znaczenia nowych słów.
  • Używanie słowników jednojęzycznych, by sprawdzić stosowanie nowych słów w języku docelowym i wyjściowym.
  • Używanie encyklopedii i glosariuszy w celu sprawdzenia znaczenia specjalistycznych terminów.
  • Korzystanie, o ile to konieczne i możliwe, z komputerowych wersji słowników.
  • Korzystanie ze specjalistycznych magazynów i czasopism, by lepiej zapoznać się z tematyką danego tekstu, a w szczególności, jeśli jest to tekst techniczny.

Umiejętność analizy tekstu

Faza analizy i faza syntezy są charakterystyczne dla procesu tłumaczenia. Podczas analizy tłumacz odnosi się to prototekstu i stara się go dobrze zrozumieć. Z kolei w fazie syntezy prototekst zostaje w pewnym sensie przeniesiony na czytelnika, lub raczej na wyobrażenie tłumacza o przyszłym odbiorcy metatekstu. 

Bell (1998) podaje dwa sposoby analizy tekstu: mikro- i makroanaliza tekstu źródłowego, polegające na: monitorowaniu wewnętrznej spójności tekstu oraz porównaniu jego spójności z innym reprezentatywnym tekstem tego typu. Mikroanaliza ma na celu weryfikację wewnętrznej spójności tekstu i spójności jego poszczególnych fragmentów. Celem makroanalizy jest natomiast porównanie koherencji stworzonego tekstu z modelem tekstu należącym do tej kategorii. Przykładowo, jeśli tekst jest instrukcją obsługi jakiegoś sprzętu domowego lub artykułem do gazety, tłumacz świadomie bądź nieświadomie odnosi się do znanych sobie modeli takich tekstów.