Czytelnia / Kształcenie i zawód tłumacza

Aspekty prawne tworzenia korpusów językowych w celach tłumaczeniowych. Problem praw autorskich

Michael Wilkinson

tłum. Andrzej Arażny

Źródło: http://accurapid.com/journal/36corpus.htm

 

Na łamach ostatniego wydania „Translation Journal” (Wilkinson 2006) przedstawiłem rozmaite sposoby tworzenia korpusów językowych używanych jako tłumaczeniowe bazy danych. Użyte do tego zostały narzędzia do analizy korpusu, które pobierają teksty z Internetu, skanują dokumenty (np. prospekty), czy też przerabiają różne pliki tłumaczeń na zwykły tekst. Ale czy tworząc korpus w taki sposób, wymagane jest uzyskanie pozwolenia od posiadacza praw autorskich? Podczas kompilacji korpusu, składającego się z tekstów prospektów turystycznych, konsultowałem się ze znajomymi tłumaczami oraz przeglądałem internetowe fora dyskusyjne odnośnie prawnego aspektu tworzenia korpusów. Podczas pracy napotkałem szeroki wachlarz postaw:

  • Pewną siebie: „Do celów niekomercyjnych, naukowych i badawczych jest to dozwolone.”;
  • Beztroską: „I tak was nie złapią.”;
  • Nonszalancką: „Nawet jeśli was złapią, to procesu wam nie wytoczą.”;
  • Rozważną: „Lepiej się zabezpieczyć, niż potem żałować.”.


Oczywiście dla tłumacza pracującego na umowy zlecenia, który korzysta ze stworzonego przez siebie korpusu jako prywatnej pomocy referencyjnej, jak również nauczyciela albo badacza, którzy wykorzystują korpus do celów naukowo-badawczych, jest niemal pewne, że nie ma potrzeby prosić o pozwolenie posiadacza praw autorskich. A co w przypadku, jeśli napisany zostanie artykuł bazujący na doświadczeniach bądź badaniach autora i zaprezentowane w nim zostaną przykłady konkordancji typu KWIC (Key-Words-In-Context – Słowa Kluczowe w Kontekście) zawierające krótkie segmenty tekstu (patrz Ryc. 1), tak jak teksty mojego autorstwa w poprzednich wydaniach „Translation Journal” (Wilkinson 2005a & 2005b)?

 

tłum
Ryc. 1. Opracowany przykład konkordancji typu KWIC dla słowa permission (pozwolenie) wygenerowany przez program WordSmith Tools.

 

Czy wymagane jest zezwolenie, jeśli korpus został udostępniony większej grupie użytkowników – np. jeżeli jest używany przez tłumaczy w firmie albo, jeśli jest ogólnodostępny wewnątrz instytucji naukowej (tak, jak mój korpus terminów turystycznych, który jest dostępny i wykorzystywany do celów naukowych przez wszystkich studentów i pracowników Szkoły Tłumaczy Uniwersytetu Joensuu w Savolinna).