Czytelnia

Recenzja książki: Science in Translation (Nauka w tłumaczeniu)

Scott L. Montgomery

tłum. Katarzyna Żórawska

Źródło:

 

Podczas pisania tej książki autor wyznaczył sobie dwa ważne cele.

Po pierwsze, postanowił pokazać, jaką rolę na przestrzeni wieków odegrało tłumaczenie w szerzeniu wiedzy naukowej.

Po drugie, na podstawie opracowań, które ilustrują wkład tłumaczenia do rozwoju nauki na Zachodzie, postanowił udowodnić, że rola tłumaczenia była istotna.

Dlatego też czytelnik od samego początku oczekuje poważnego dzieła, zawierającego gruntowny przegląd zagadnienia nie tylko poprzez wieki, lecz także tysiąclecia, z przykładami z każdej epoki.

Pomimo że wymagania są wysokie, autor staje na wysokości zadania. Mamy tu do czynienia z widocznym poczuciem misji, osobistym poświęceniem oraz długotrwałym i wszechstronnym zaangażowaniem podczas pisania, dzięki czemu oczekiwania zostały spełnione, a obietnice dotrzymane.

Biorąc pod uwagę ograniczenia wynikające z formy recenzji, możliwe jest jedynie ukazanie niewielkiej ilości całego bogactwa i złożoności wszystkich przedstawionych wątków, które umożliwiają czytelnikowi znaczne poszerzenie wiedzy.

Autor rozpoczyna swoje dzieło, napisane z wielkim zaangażowaniem, od dyskusji na temat poszerzania się wiedzy w zakresie astronomii, począwszy od starożytnej Grecji, Syrii, Persji oraz Indii, poprzez cywilizację arabską i Imperium Rzymskie, a kończąc na czasach średniowiecznych.

Według autora tłumaczenie dzieł z zakresu astronomii - jako jednej z najstarszych nauk - jest ważnym dowodem międzyjęzykowego transferu oraz norm tłumaczeniowych, które różniły się w zależności od kultury docelowej i epoki.

Równie ważne jest to, że przetłumaczone teksy są czasami jedynymi dowodami istnienia wcześniejszej wersji, która została zmieniona wskutek plagiatu.

Takie podejście do szerzenia się wiedzy bardzo często powodowało zniknięcie tekstu oryginalnego, mimo tego, że rekonstrukcje innych (przetłumaczonych) tekstów teoretycznie pozwalały na odzyskanie oryginału.

Dowiadujemy się jak przekład podręczników specjalistycznych w epoce hellenistycznej doprowadził do straty materiałów zawierających wiedzę naukową. (A były one nazywane specjalistycznymi ponieważ dotyczyły nauki o retoryce i metodach perswazji, które, poprzez przemówienia publiczne, były środkiem łączności z ludźmi i oddziaływania na społeczeństwo).

W Imperium Rzymskim istniały dwa rodzaje przekładu - poprzez tłumaczenie (inventio) oraz poprzez kompilację tekstów z różnych dzieł. Były to dwa sposoby wykorzystywane do transferu greckiej literatury i nauki, mające na celu zastąpienie ich tekstami rzymskimi.