Czytelnia

Lin Shu (林纾) jest uważany za pierwszego tłumacza literatury na chiński. Co ciekawe, nie znał on żadnego języka obcego. Prosił jednak interpretatorów o wyjaśnienia i na tej podstawie „tłumaczył" tekst akapit za akapitem. W ciągu swojego życia przetłumaczył ponad 150 książek, a pierwszą z nich byłą „La dame aux camellias" („Dama kameliowa").

Zdaniem Zhonga (2003; źródło internetowe): „Tłumaczenie literackie za panowania późnej dynastii Qing przełamało mandżurską «politykę zamkniętych drzwi». Dzięki niemu Chińczycy mogli poznać obyczaje, ideologię i życie społeczne krajów zachodnich". Ideologia kopiowana z Zachodu oraz postęp w zakresie demokracji wywarły wpływ na chińskich intelektualistów i reformatorów społecznych.

Tłumaczenie książek wprowadziło do Chin różnorodność form literackich. Przyczyniło się ono także do reformy tradycyjnej chińskiej powieści, w której dwuwiersz poprzedzający każdy nowy rozdział był jego streszczeniem. Popularność powieści za czasów późnej dynastii Qing była ściśle związana z pojawieniem się w Chinach literatury z Zachodu.

Podsumowanie

Istnieje silna współzależność pomiędzy szacunkiem, jakim dana kultura się cieszy, a ilością tłumaczeń, jakimi może się ona pochwalić. Oczekuje się więc, że w wysoko cenionych regionach powstanie wiele przekładów. Chiny za panowania późnej dynastii Qing, popadają pod tym względem z jednej skrajności w drugą.

W 1835 roku tłumacze z angielskiego (ani żadnego innego języka) na chiński praktycznie nie istnieli. Natomiast tylko niewielka grupa jezuitów mieszkających poza kontynentalnymi Chinami umiała tłumaczyć na angielski.

We wczesnych latach 40. XIX wieku pierwsza fala tłumaczeń dotyczyła sztuki żeglarskiej i działań wojennych. Nawet po przegranej wojnie opiumowej wielu urzędników dworskich nie zauważało potrzeby reform. Dlatego też Chiny przegrywały z europejskimi mocarstwami (a także Japonią i USA) kolejne bitwy.

Wielu jezuitów cieszyła praca wykonywana dla umocnienia kraju i tłumaczenie dokumentów (mimo że czasem, jak twierdzi Ma (1999; s. 517-526), dodawano do nich pewne treści).

W latach 60. XIX wieku nastąpił zwrot od tłumaczenia tekstów technicznych w kierunku nauk bardziej abstrakcyjnych. W latach 80. zaczęto zajmować się natomiast naukami humanistycznymi i akademickimi.

Jak można było przypuszczać, wraz ze wzrostem wykonywanych tłumaczeń rosły też wymagania i świadomość dotycząca procesu przekładu. Dlatego też w 1898 roku Yan Fu opracował własną teorię tłumaczenia, a pierwsze biuro tłumaczeń otworzono 10 lat później.

Do upadku dynastii Qing w 1911 roku tłumacze odgrywali ważną rolę w rządzeniu imperium. Widać więc, że na przestrzeni 60 lat rola tłumacza w chińskim społeczeństwie zmieniła się z marginalnej na wiodącą - od zera do bohatera.

Bibliografia

BARY & LUFRANO, WTD. Sources of Chinese Tradition. T. 2 (oprawa miękka). Wyd. 2. Columbia University Press, 2001.