Czytelnia

Idiomy i utarte zwroty znajdują się po przeciwnej stronie skali w stosunku do kolokacji pod względem jednego lub dwóch elementów: elastyczności wzorca oraz przejrzystości znaczenia. Są one utrwalonymi wzorami języka, które podlegają jedynie małym lub żadnym zmianom formy oraz, w przypadku idiomów, często mają znaczenie, którego nie da się wywnioskować na podstawie znaczeń ich poszczególnych komponentów.

Mówiąc inaczej, to jedna kategoria wyrażeń przenośnych pojawiająca się we wszystkich wyrażeniach „dłuższych niż jedno słowo, które nie są rozumiane dosłownie i które semantycznie stanowią odrębną jednostkę" (Beekman, Callow 1974: 121).

Idiomy, takie jak angielskie wyrażenia: bury the hatchet [zakopać topór wojenny] (odnowić przyjacielskie stosunki po jakiejś niezgodzie lub kłótni) lub the long and the short of it [ostatecznie rzecz sprowadza się do tego] (najważniejsze fakty tej sytuacji) w normalnych warunkach nie dopuszczają jakichkolwiek zmian w formie.

O ile nie jest to celem żartu lub gry słownej, dla żadnego idiomu nie można:

1. zmienić porządku słów (np. *'the short and the long of it'1);

2. usunąć któregokolwiek ze słów (np. *'spill beans'2);

3. dodać jakiegokolwiek słowa (np. *'the very long and short of it'; *'face the classical music'3);

4. zastąpić jednego słowa innym (np. *'the tall and the short of it'; *'bury a hatchet');

5. zmienić jego struktury gramatycznej (np. *'the music was faced').

Jak sama nazwa sugeruje, utarte zwroty takie jak powiedziawszy, że, prawdę mówiąc, panowie i panie, oraz wszystkiego najlepszego, a także przysłowia takie jak: potwierdzać słowa czynem kto nie marnuje, temu nie brakuje dopuszczają jedynie małe modyfikacje lub nie dopuszczają żadnych zmian w formie.

Pod tym względem zachowują się tak jak idiomy. Jednakże, w przeciwieństwie do idiomów, utarte zwroty oraz przysłowia bardzo często mają przejrzyste znaczenie.

Znaczenia wyrażenia prawdę mówiąc można łatwo domyślić się na podstawie znaczeń poszczególnych słów, które je tworzą, w przeciwieństwie do znaczenia takich idiomów jak pull a fast one [zrobić kogoś w konia; dosł. pociągnąć szybkiego] lub fill the bill [pasować jak ulał; dosł. wypełnić rachunek].

Ale pomimo przejrzystości znaczenie utartego zwrotu lub przysłowia jest czymś więcej niż tylko sumą znaczeń ich komponentów. Przy określaniu znaczenia wyrażenie takie uważa się za odrębną jednostkę. Sprawdza się to we wszystkich utartych, powtarzających się wzorach języka.

Pojawienie się jakiegokolwiek utartego zwrotu przywołuje na myśl odbiorcy wszystkie aspekty doświadczenia, które związane są z typowymi kontekstami, charakterystycznymi dla danego zwrotu.

Ta właśnie cecha kryje się za powszechnym użyciem utartych i częściowo utartych zwrotów w jakimkolwiek języku. Zawierają one wszystkie stereotypowe aspekty doświadczenia, a co za tym idzie, odgrywają w komunikacji funkcję stabilizującą.

Formuły charakterystyczne dla danej sytuacji lub rejestru językowego, takie jak Wszystkiego najlepszego, Wesołych Świąt, W odpowiedzi na pański list..., oraz Z poważaniem są dobrymi przykładami roli stabilizującej oraz szczególnego statusu, jaki mogą odgrywać w komunikacji utarte zwroty.