Czytelnia

Język i tłumaczenie arabskich opowiadań ludowych

Srpko Listaric

tłum. Joanna Mituła

Źródło:

 

CAŁA PRAWDA O JĘZYKU OPOWIADAŃ

Początki przekazów ustnych sięgają niepamiętnych czasów. Jako fundament literatury istniały one w języku arabskim na długo przed powstaniem standardowego języka arabskiego, które to wydarzenie, jak i jego uczestnicy ciągle są dla nas zagadką.

Aż do dziewiętnastego wieku ta forma literacka była jedyną ostoją ubożejącej kultury arabskiej. Nawet dziś, kiedy umiejętność czytania i pisania jest powszechna, a media elektroniczne dotarły nawet do Beduinów, opowiadania nie straciły na znaczeniu1.

Pośród niezliczonej ilości gatunków oratury szczególną pozycję zajmuje prozatorska forma zwana opowiadaniami ludowymi. Opowiadania ludowe, a zwłaszcza bajki (Märchen), są „największymi z obieżyświatów", ponieważ pokazują taką wizję świata, jaką my chcemy widzieć, a więc wyniesioną daleko poza granice rzeczywistości2.

Od niepamiętnych czasów, dzięki roli, jaką odgrywają, słowo „opowieść" zostało wzbogacone o pojęcia „życie" i „przygoda". Opowiadania ludowe, jak i cała ustna literatura ludowa, wywołują w nas poczucie wspólnoty.

Opowiadanie historyjek jest w gruncie rzeczy nie lada zadaniem. Prosty, mówiony język opowiadań ludowych wiedzie nas na niewidzialnych skrzydłach w kierunku tego, co nieznane i odkrywa na nowo swą antyczną stronę, a przez to i naszą.

To ponowne odkrycie jest wstępnym warunkiem odczucia powrotu naszej mitycznej świadomości. Słuchacz całym sobą poddaje się opowieści. Wybitna literatura, mająca spełniać wysokie normy słowa pisanego obrane przez humanistów, nigdy nie będzie w stanie posiąść „tego czegoś", co jest narracyjne samo w sobie i co przetrwało w mowie potocznej.

Ta antyczna ekspresyjność zachowana jest na terytoriach arabskojęzycznych w postaci wielu gwar nazywanych al-3arabiyya, al-3aammiyya lub al-lugha ad-daarija.

Co prawda, różnice pomiędzy dwiema formami języka mówionego są znacznie większe niż te pomiędzy genetycznie i typologicznie powiązanymi, ale osobnymi językami, np. słowiańskimi3; gwara jest jednak jedynym autentycznym środkiem przekazu arabskiej literatury ustnej i każda różni się drastycznie od „nieskalanej" i „elokwentnej" pisemnej formy języka arabskiego (al-3arabiyya al-fuSHa).

Opowiadania ludowe nie są tworzone w literackim języku arabskim, bo jest oczywiste, że nie dałoby się ich w ten sposób skomponować. Formułując opowiadania ludowe w tak zwanym współczesnym standardowym arabskim (MSA), trzeba zmierzyć się z ciężarem szczegółów składniowych, jako że MSA ma ponaddialektalny charakter.