Czytelnia

„Mój Boże, jakże czytelnik rozkoszuje się teraz tą opowieścią, jak bardzo podoba mu się ten prosty język, bo zna on potoczny arabski, który jest bliższy narracji niż fuSHa!"9. Z tego zdania, spomiędzy marzeń o wolności językowej, wyczytać można słowa podziwu.

Wszystko na nic! Wspólne marzenie o jedności narodu także ma wpływ na kontrolowany proces rozwoju języka i stąd ta postawa wobec opowiadań ludowych.

Elity polityczne i intelektualne dzisiejszych krajów arabskich wierzą, że masowe wydawanie zbiorów opowiadań ludowych pisanych dialektami poszczególnych regionów oznaczałoby konieczność obejścia się bez idei jedności arabskiej i zagroziłyby islamskim tradycjom.

Miałem w rękach wiele arabskich publikacji naukowych, których tytuły mogłyby sprawić, że ktoś uwierzyłby, że zawierają prawdziwe arabskie opowiadania ludowe. W najlepszym przypadku tylko tytuły opowiadań i czasami dialogów były pisane gwarą10.

Takimi zapisami nie jestem zainteresowany. Nie chcę pomniejszać ich zasług w badaniach etnologicznych oraz klasyfikacji motywów, ale nie mają one nic do zaoferowania komuś, kto czerpie przyjemność z obcowania z językiem opowiadań i naturalną, swobodną narracją.

Niewiele jest tak wiernych językowo zapisów naukowych jak te Littmanna. Jeszcze mniej jest tych z dokładnym odtworzeniem fonetycznym, tak jak te wykonane na podstawie irackich „nieprzyzwoitych" anegdot opublikowanych przez Bruno Meissnera11.

WARSZTAT

Aby wykonać „dokładne tłumaczenie", tłumacz powinien znaleźć powiązane ze sobą impulsy języka wyjściowego i docelowego. Dobre rezultaty osiąga się, zastępując język narracji stylem piśmiennym języka docelowego, zachowując jego istotę i czasami stylistykę. Rzadko osiąga się ekwiwalencję stosując metodę wzajemnego jednoznacznego dopasowywania, która jest jedną z wielu metod.

„Tłumaczenie dosłowne" sugeruje tekst niemożliwy do zrozumienia, jednak tak dosłowna zgodność jest czasami konieczna dla celów naukowych12. Nawet „dokładne tłumaczenie" to czysta metafora. Do osiągnięcia „tłumaczenia literackiego" wysokiej jakości potrzeba znacznie więcej.

Tłumacząc opowiadania dla różnorodnych czytelników, tłumacz musi pomyśleć o tych zasłyszanych w dzieciństwie, ale nie może poddać się wyzwaniom kulturowego przyswajania. Przekład musi być spójny, lecz nie kosztem dokładnego odwzorowania tekstu wyjściowego w języku docelowym.

W komunikacji oraz narracji ustnej otwartość słuchacza okazuje się być niezwykle ważna. Podczas gdy odbiór tekstu napisanego uporządkowanym językiem uzależniony jest od racjonalnych reakcji na „jakościowe sygnały językowe" (podział zadań z odstępami między słowami, skomplikowany system zasad syntaktycznych i retorycznych, interpunkcja itd.), informacja semiotyczna opowiadania zawarta jest w elementach prozodycznych oraz w częstych „zmianach ilościowych", jak np. intonacja (pytanie, emfaza, wirtuozeria opowiadającego).