Czytelnia

Język arabski i literatura ludowa

Prośba o pomoc w gromadzeniu i tłumaczeniu arabskich opowiadań ludowych

Sprko Lestaric

tłum. Katarzyna Fejklowicz

Źródło:

 

Wiele lat temu, podczas pierwszych dni spędzonych w krajach arabskich, zauważyłem - tak jak wszyscy należący do kręgu tłumaczy języka arabskiego - jak wielkie znaczenie ma znajomość języka potocznego danego regionu (al-'arabiyya al-'aammiyya lub al-lugha ad-daarija).

Dyglosja języka arabskiego jest wprost nie do opisania. Liczne dialekty mają swoje korzenie w klasycznym języku arabskim (al-'arabiyya al-fushaa), tak jak wiele współczesnych języków romańskich ma swój źródłosłów w łacinie.

Co więcej, dialekty arabskie różnią się od siebie tak bardzo, jak odmienne są współczesne języki romańskie. Większość ludzi rozumie język fusha, „klasyczny język arabski" (brytyjski skrót SA - Standard Arabic, amerykańscy uczeni stosują skrót MSA - Modern Standard Arabic).

Jednak ci, którzy go używają, brzmią raczej zabawnie (ludzie uśmiechają się, a nawet śmieją się, słuchając), ponieważ język klasyczny nie jest stosowany w mowie potocznej, ale wyłącznie w szczególnych, oficjalnych sytuacjach komunikacyjnych.

Jest to w przeważającej mierze język pisany i jedynie ludzie wykształceni potrafią go w miarę poprawnie używać w komunikacji ustnej. Choć klasyczny arabski nie jest językiem ojczystym, to właśnie jego uczy się w szkołach (B. F. Grimes, Ethnologue - Languages of the World, 13th ed., SIL, Dallas 1996).

Idealnymi przykładami regionalnych dialektów arabskich są opowiadania, które babcie opowiadały wnukom. Próbowałem znaleźć choć kilka z nich, ponieważ stanowiłby dla mnie ogromną pomoc w nauce języka potocznego. Lecz, jak się okazało, książki z takimi historiami nie istniały. Nawet jedna. Nie było ich w Damaszku, Bagdadzie, Ammanie, Kuwejcie czy w Kairze - po prostu nigdzie!

Przez cały czas byłem zdumiony tym, że w ojczyźnie Arabów nie było ani jednego opracowania opowiadań ludowych spisanych w oryginalnych dialektach i wydanych dla ogółu czytelników.

Jako wielbiciel tradycji ludowych byłem bardzo rozczarowany. Istnieje jedynie kilka zbiorów takich opowiadań. Część z nich przygotowano dla celów naukowych, pozostałe zostały opracowane przez osoby niearabskiego pochodzenia i przetłumaczone na język angielski, niemiecki czy rosyjski.

Pomijam liczne zbiory opowiadań stylizowane, a raczej przetłumaczone, na klasyczny arabski (bryt. SA); nie są one autentyczne, niezależnie od piękna, istoty i siły wyrazu klasycznego języka arabskiego.