Czytelnia

Jak poradzić sobie z You

Danilo Nogueira, Vera Nogueira

tłum. Mateusz Kalinowski

Źródło: www.accurapid.com

Manager projektu był trochę niedoświadczony. Gdy klient poprosił o kilka zmian, zapytał mnie z wyjątkową ironią: „Musi być jakieś umowne tłumaczenie dla tak prostego słowa jak contact. Nie sądzisz?". Język brazylijski zmienia się tak szybko, że książki do gramatyki nie mogą dotrzymać mu tempa, a to, czego uczą jest dla wielu nie do przyjęcia.

No cóż, jeśli tłumaczy się listę luźnych zdań bez kontekstu, które ktoś wkomponuje w już istniejące tłumaczenie wykonane przez kogoś zupełnie obcego, nie wiadomo, czy dany przykład występowania słowa contact powinien być traktowany jako rzeczownik (contato), czy jako czasownik. W dodatku jeśli ma być traktowany jak czasownik, to musimy zdecydować się pomiędzy bezokolicznikiem (contatar) a trybem rozkazującym (contate). Wiem, że zdanie to nie występuje w czasie teraźniejszym, ponieważ nie ma w nim zaimka. Z kolei jeśli jest to tryb rozkazujący, może występować w liczbie pojedynczej lub mnogiej (contate/contatem). A jeśli jest to bezokolicznik w tłumaczeniu na język portugalski, to najprawdopodobniej należy użyć bezokolicznika fleksyjnego (infinitivo flexionado, który w przypadku czasowników regularnych jest identyczny z trybem łączącym w czasie przyszłym) - forma portugalskich bezokoliczników zmienia się w zależności od osoby, co jest wyjątkowym zjawiskiem w porównaniu z innymi znanymi językami. Daje nam to sporo możliwości, nie biorąc pod uwagę, iż wszystkie te słowa pisane także przez ct,: contacto, contactar, contacte,... to opcja preferowana przez wielu - nawet w Brazylii.

Wytłumaczyłem to managerowi projektu (nie zrozumiał jednej dziesiątej tego, co powiedziałem) i dodał, że rzeczy nie są takie proste. Na przykład, każdy szanujący się angielsko-portugalski słownik poda mu co najmniej tuzin różnych tłumaczeń słowa you, które jest „proste”, a stwierdzenie to mogłoby wpłynąć na jego decyzję o rezygnacji z kariery managera i zamiarze zostania akwizytorem. Praca managera projektu nie jest dla ludzi o słabych nerwach. Mogłem dodać, że 15 lub więcej podanych w słowniku tłumaczeń jest dla tłumacza bezużytecznych. Przekład zaczyna się tam, gdzie słownik się kończy, a słowo you wydaje się dobrym tego przykładem.

Kwestia stylu

Pierwsze pytanie dotyczy tłumaczenia słowa you - jakiego najlepiej użyć stylu, zwracając się do kogoś. W Brazylii tu jest regionalizmem, vós zniknęło praktycznie z użytku, a Senhoria używa się, krzycząc na sędziego piłkarskiego. Praktycznie wybieramy więc tylko pomiędzy você a o senhor. Você uważane jest za formę nieformalną, o senhor zaś za formalną. Różnica ta jest często porównywana do du/Sie, bądź tu/vous w języku niemieckim i francuskim, jednak w zasadzie você użyjemy w stosunku do osób, do których zwrócilibyśmy się poprzez vous/Sie.
Jeszcze kilka lat temu za lepszy wybór uważano senhor - o senhor może być odrobinę zbyt formalne w pewnych okolicznościach, você zaś uznaje się za nadmiernie osobistą formę dla niektórych osób. Jednakże senhor nie jest często używany, ponieważ odnosi się jedynie do mężczyzn i może być traktowany jako nacechowany seksistowsko. Forma żeńska to senhora. Kiedy zwracamy się do grupy ludzi, możemy skorzystać z o(a) senhor(a), jednak forma ta brzmi dziwnie i ma dodatkową wadę - stawia kobiety na drugim miejscu w stosunku do mężczyzn.